Oshiponokela shiikonene 27 Septemba 1966

0
286

Aakwiita mboka ya li polugodhi lwopOmugulu-gOmbashe oya li oyendji momwaalu okuyeleka naamboka omulongo  ya zi kondje yoshilongo omumvo 1965 noshowo 1966.Pethimbo ndyoka aanandjungu oyendji yoSWAPO oya li ya kutwa nokudheulwa naambaka oya li yiihanene  kooha nooha dhOwambo ayihe omanga etanga lyOpolisi yegameno yaSouth Africa inaa li ponokela Omugulu-gOmbashe momasiku 26 Auguste. Ehwahwameko lyopapolitika lyaantu omayovi olya adhika lya manithwa nale. Aakwiita yoSWAPO oya tseyithilathana okupitila moontumwa dhomonanguwi noku uvathana kutya na ya ka tsakanene pIiti jee Holo kUuzilombangalantu wOshakat, opo ya ka kundathane omukalo omupe nkene taya ponokele ookamba dhaakwiita ya South Africa . Ongundu yoondaadhi oya li ya tumwa kOshakati, Ondangwa nOshikango okundaadha oosasiona dhaapolisi ya South Africa. Konima sho oondaadhi dha galuka metumo odha gandja omahokololo gadho kwaashoka dha mono, nopwa tokolwa kutya na pa ningwe iiponokela yiikonene, nomomasiku 27 Septemba 1966 aakwiita yoSWAPO oya ponokele nokufikapo osasiona yopolisi pOshikango opamwe noombelewa dhepangelo. Moshiponokela osho tuu shoka okamba yaakwiita ya Putu moAngola kuumbangalantu wOshikango na yo oya homonwa.

Oshiponokela shika osha li shaadha elalakano lyasho oshoka aatondi koombinga adhihe dhoongamba oya fadhukapo, noku thiga omatungo gawo ga yaka omulilo.

 Poombelewa dhetanga lyaakwiita ya Putu  opwa li pena ongalashe yokunwetha iihauto omahooli ndjoka wo ya li ya fikwapo. Moshiponokela muka aakwiita yoquerilla yaSWAPO ina ya kanithila mo nando ogumwe, ihe aaPutu oya kanitha aakwiita yatatu omanga aapolisi oyendji ya South Africa oya li ya ehamekwa noonkondo. Konima yoshiponokela shika oondume dhomomufitu odha galukile kontanda yadho kIiti jee Holo, nokonima odha ka tembukapo mpoka eta dhi kadhika ontanda ompe momudhingoloko gwOkalonga ka Nepaya kuumbugantu wOngwediva.

Momasiku 16 Novomba 1966 Hailwa commanda, John Nankudhu okwa kwatelwa momudhingoloko gwOhakueenjanga omanga a li metumo okugongela aakwiita ye opo ya ka homone osasiona yopolisi pOndangwa. Okwa falwa kosasiona yopolisi yegameno kOshakati nokonima okwa ka tuminwa kondholongo onene yaPretoria.

Omolwa ekwatepo lya Commanda Nankudhu, hailwa Simeon Shixungileni[Kambo ] oye a zalekwa epaya lyuucommanda okugandjomalombwelo kongundu yaakwiita. Hailwa Shixungileni okwa ka ehamekwa noku kwatwapo pethimbo, sho etanga lye lya homona omutondi kuumbangalantu womissioni yongeleka ya Katoolika ka Roma pOkatana.

Patrick Iyambo [Lungada]  a ningi commanda

Konima yiiningwanima ayihe mbyoka ya ulike etameko lyiita yemanguluko oyendji yomongundu yoG1 oya li ya kwatwapo komutondi, na Hailwa Lungada oye awike a li eshi pondola okuyanda okukwatwa komutondi na okwa ka galukila koSWAPO. 

Okwa li a henuka omutondi nuukeka, nopethimbo eshi ningi okwa li wo a dhenge omutondi ye te mu holama nomakoto omanene. 

Okwa li wo a tsikile iilonga yokuhwahwameka papolitika. Nonando omutondi okwa li a uvaneke ta ka gandja ondjambi yooranda  R 1,000-00 pethimbo ndyoka ku kehe omuntu ngoka ta fala sigo omoku kwatitha Lungada nenge okumu eta asa, oshigwana ashihe kapena nando ogumwe gwomusho a landithapo Lungada pomukalo ando gombiliha ngaaka.

Olundji uuna aakwiita nenge aapolisi yegameno ya South Afrika ya tsakanene na Lungada oya li ya itaala kutya aakwiita yokakulumbwati oya li ye na oonkondo dhi vule dhondjongo. Uukwatya mboka owa etwa omolwa omukalo ngoka Lungada a li a longitha okuhenuka aatondi ye. Mbuka owa li wa popiwa koombulu kutya inawu monika nale na ishewe owa li wa dhengambanda. Shika osha fala sigo opomahokololo mokati kaakwashigwana naapolisi ya South Africa kutya aakwiita yokakulumbwati oya telekwa opo yaa kwatwe kooholo.

Ehokololo ndika olya li lya halutha nokumbandameka aapolisi ya South Africa kutya ngaaka ethimbo limwe mbaka uuna ya li taya kongo Commanda Lungada oya li ya yaha kutya iiyanda, ooshiyengele nosho tuu uundongi sho ya li yi itaala kutya commanda Lungada aniwa omathimbo gamwe oha shituka iinima mbyoka.Commanda Lungada okwa li omunamakoto nokwa li a henuka oombulu , omathimbo gamwe ohadhi pula ashike Commanda yemwene kutya ina mona Lungada.

Konima yiita yopOmugulu-gOmbashe omupolisi gumwegwopOndangua  okwa kundana kutya opena aakwiita yokakulumbwati yeli momudhingoloko gwaNgandjera popepi nOkahao moshitopolwa moka nda valelwa.

Potundi ontihetatu komatango omupolisi nguka pamwe nongundu ye oya kondeke egumbo lya mumwayina gwa Lungada. Pethimbo ndyoka Lungada okwa li a holama momukala gumwe ngaashi omagumbo gAawambo haga dhikwa naamoka oya tsakanene nombulu ndjoka , omanga ina yi hatuka noshitya ye okwa ekelahi nale yo ongundu ndjoka ya li kohi yekomando lya shilumbu ngoka oya fadhukapo. 

Omudhimba gwomupolisi ngoka ogwa lala momukala moka sigo ongula yesiku lya landula sho gwa kuthwapo kaanamukunda nokufalwa kokapangelo okashona kOkahao.Esiku lya landula oombulu odha ilepo omudhimba gwomupolisi omukwawo mokati komutenya dha talika koshigwana ashihe nokwaamboka ya li ye ya komambo  oshoka esiku ndyoka olya li Osoondaha. Okuza mpoka oombulu odha yi kaandjawo yomumwayina gwa Lungada nokudhenga omumwayina ngoka sigo otasi noya ehameke omukulukadhi gwe nayi nayi naanguka okwa ka taambelwa moombete monaasalesa ya Nandjokwe moka a ka pangwa sigo ota aluka.

Omahepeko ngaka inaga shunitha monima aantu ando opo yaa yambidhidhe SWAPO ihe oge ya kumike na oga ningitha oSWAPO yi kale yi holike koshigwana. Oshiningwanima shika osho shotango omupolisi gwombulu ta monika a dhipagwa komukondjelimanguluko gwoSWAPO. 

Okuza mpoka aantu kaya li we yena uutile wiilumbu oshoka oya mono kutya mboka ka ye ya vule monkalo nenge itaya vulu andola okugumwa.

Hailwa Patrick Iyambo okwa li gumwe gwaakwiita omapenda mboka ya dheulwa koSWAPO. Okwa li ondjumbeta ha endele ngolwaadhi[ kutya ngaaka aakwiita yEgipiti mboka ye mu dheula oya ti okwa li e na ondapo yafa yompo], oshowo ocommanda yaana uumbanda. 

Konima yetameko yliita yemanguluko Lungada okwa kala nokulongela meni lyoshilongo uule womimvo omugoyi sigo omumvo 1974 sho a shuna koZambia okupitila moAngola na okwa li a faalele ongundu onene yaantu mboka ya ka joina oSWAPO muundjendi, shika osha ningwa konima sho epangelo lya Marcello Caetano moPutu lya umbwako koshipundi kaakwiita aagundjuka moshilongo shoka, naashika osha pitika opo iilyo yoSWAPO yi vule okupitila moAngola pwaana uupyakadhi washa.

Commanda Lungada okwa ilopota poombelewa oonene dhoPLAN moZambia , mpoka ye a gandja ondjembo ye yombistoli yoludhi lwoo 7.6 TT okwa tseyithile aawiliki ye kutya okwa gwanitha nokumanitha iilongatumo ye mbyoka a li a tuminwa okushuna koSouth West Africa.Konima Lungada okwa ka tuminwa ko Soviet Union oku ka dheulilwa uukwiita ishewe okuza hoka okwa pewa oshinakugwanithwa shokulongela okuza  moLubango moAngola  oku ka kondjitha omutondi South Africa ethimbo ndiyaka kombinga yokuuzilo mbangalantu woshilongo. Iita sho ya hulu noshilongo osha manguluka, Lungada okwa galukile kegumbo noku tsikila ehwahwameko lyopapolitika ndyoka lya fala sigo oompoka kutya o SWAPO oya sindana momahogololo na oya dhikepo epangelo nokutsikila tayi kwatele komeho oshilongo sha manguluka sigo omutenya  ngu. 

Komanda Lungada okwa joina etanga lyopolisi moka a kala nombandi yuu Inspekta sigo oosho a huluko momasiku 25 Juli 1991 kuuwehame. 

Okwa tumbalekwa sho a lukilwa osikola yokudheulila aapolisi moVenduka yedhina Israel Patrick Iyambo Police College ndjoka ya egululilwa omiyelo dhawo pambelewa momasiku 29 Mai 1998.  

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here