TUYENI KOLUPALE LA TUYENI: Meme kohombo onda djako, poima penya kapena sha

0
705

Omumati muwa weefika dile dile omesho aye, okwafa oufila wombulumela eemhadi daye kadile doo kadixupi ngeenge wa hange aenda, ngeenge ino tala nawa oto ti eshina lokuxutula. Shidute ya Kalenga kemuxupi ye kemule, eexwiki daye odafa oufila wongava wa tuwa pokwenye, omulumenhu omuwa nde nomayoo aye omatoka afa oilemo yoixuxuvi, ngeenge okwa tameke ta popi omona waKalenga, ngomunhu oto hale kutya, okwafa oshiyandja shoudila sha ponokela mepya keengula, okaana okawa  kaKalenga ta.

Shidute ya Kalenga omumati, a kala ena ombili, ndele nopomukunda wavo okwa kala a shivika nawa ena efimaneko novakulunhu. Oukadona vopomukunda wavo ovakala ashike have mwi ilundilile, naaka ngo nghe kadalelelwe ka holwe komona waKalenga molwaashi okuna ouwa winya hau popiwa wokatete, ndee mboli omona waKalenga okwa wile modikwa kaa naave.

Shidute okwa dalwa kuxe Hedimbi yaKalenga na ina ya ye Naukalemo ya Shilimetidi, Shidute okwa dalelwa kOnamwilwa popepi nOkatope Kashikudule mOukwanyama, ashike ovanhu ava otaku tiwa pOnamwilwa oveyapo mo 1950 manga mee Naukalemo eya nedimo lohamba ei ya dalwa oyo aike, ohamba youpili hano.

Mo 1951 pu Januali omo mwa dalwa Shidute ya Kalenga, okwa ninga omumati akula na fiyo Shidute ta tameke okuya kohambo neengobe daxe Hedimbi yaKalenga opamwe novashiinda aveshe ava kwali hava lifile mumwe natate Hedimbi yaKalenga, ovamati aveshe ava vakala kohambo pamwe na Shidute ovaka djako ne vamwe tava hombola vo vamwe tava ka ninga eembweti moushimba, ashike omona waKalenga oko ashike akala oko nafiyo naye ta hombola.

Mo 1976 Shidute yaKalenga okwa endela okakadona komo Tatekulu Hilukilwa ya Hamukoto kedina Loide ya Hilukilwa, kadja pOdibo popepi neengaba da Namibia na Angola, oshinima eshi okwali ne sha handukifa oukadona aveshe vo pOnamwilwa molwaashi keshe kamwe oka li ashike take lipula kutya mutu oko taka hombolwa po ku Shidute sha Kalenga.Muwa ohakutiwa ihamane ngeno neendjaba odina omafungu ne shili, ohango ya Shidute osho ya fiki vo na Loide ya Hilukilwa kOdibo yeengulu, Shidute eshi ngo kwali muwa osho ngo kwali vali adalwa poima pawa, kwali pena eengobe dafa edu nde na Shidute yeemwene okwali ena oimuna ei akala hapewa kovashamane ava akala halifile eengobe davo kohambo.

Omanga ashike ohango ya Shidute inaifika, okakadona Salafina kokafrende kaLoide kadja pOnamwilwa apa hapadi Shidute vo oukadona ava ovakala ne velishi nale molwaashi okwali hava fikola pamwe ko shikola kEngela, efiku limwe oukadona ava ovashakena ne kOhangwena, ye Loide ota lombwele Salafina tati, haiti wa ame mbele onda pitako ne wa ondahala okumu fiya modambo, owauda ngo kutya onda kongwapo komumati wopomukunda weni.

Salafina okwa pula Loide amanamo omesho nde tati, meme vakwetu wa kongwapo kulye nowele, vo tave li papatele manga tava yolo pokati kokanya. Loide ta nyamukula epulo la Salafina tati, nda ninga elao ame wa ndaya momumati unya muwa muwa womo Tate Hedimbi laKalenga,Salafina okwa yamo tati mmm nde ouna nee elao nowele yameme ovanhu ovena sha ne ovo wa, vo tave li papatele vali tava yolo eengadja mokule.

Salafina okwa lombwela Loide tati, ashike onda hala ngo ndiku lombwele oshinima shimwe nowele wa, ovanhu ovo ovena ngo shili eliko, ashike ne kombinga yomumati she pomukunda apa otwa kalapo ngo nale ndele nghe ngo twa dalwa tumu udilepo nande okwa ninga oko okakadona omashendjo outala ngo nawa nowele, Loide okwa nyamukula Salafina tati vati okwa kala elikwata nawa ondjokonona yaye ondeiyuuda nale nawa nowele.

Teelela okaana ka ka hombolwe moukukutu apa ngo taka di ka tondifwa eehombo ndati, ndishi nye mwakoneka ngo ne kutya ovanhu vonale okwali ashike hava ka hombolafana ndele kakwali nande hapa kala okulilola oku mu hole  paife mwafa tamu lavele meembiya, okwali ashike hava ka lya oikulya yovakulunhu una nge vamane okuhombola, ovanhu vopaife nye omwapwiilila oshili.

Ohango eshi yadana kodimbo ovafuko ovadjako ngaashi hashiningwa vaye keumbo lavo koo Tate Hedimbi la Kalenga kOnamwilwa, ongula eshi kwasha ohango yomumati taidana ngo natango ngaashi ovanhu aveshe have shiningi, efiku olo ovafuko ovaka nangala ngo moduda yavo yomumati ya Shidute hano.

Efiku lotete Loide eshi va ka nangala kakwali ngo ena noshitoli yokuli kwata kwata molwaashi oteli pula ngo kutya mutu nomumati okukwetiwe ngo komaloloko ohango, efiku etivali vali vaka nangala Loide ali ngo ne ku teelela kelimba lovakulunhu ku kongholwe, aayee elenga ola mwena ashike utya li tameke taloono nokuli.

Efiku etitatu vali vaka nangala Shidute okwali ne alikapo kodje omutenya komadi ashike Loide okwali ngo telipula kutya aaye oko okapulu kelume ita ka imbi odula iloke mepya laye nena nande kakuna oilemo, mokati koufiku mwinya eshi Loide a loloka okuteelela kutiwa kooko, okwa pendula Shidute nde tati, haiti wa hano osho ashike ngaha nde opuwo wa? Ye a tameka ngo ne noku mu kwata kwata, aayee olusheno mbela ngheengo lawileko odula a dalwa kalina nomwenyo nokuli.

Ashike Loide natango oteli pula ngo tati napamwe omunhu okwa kolwa ngo koshilikama eshi shemulya omutenya shili, ashike omafiku otaai ne nokaana kovanhu ngheengo keya meumbo vati okeya kohombo ndele ina ka kundwa natango, ongula eshi kwasha Shidute ovapita ongula tava deula eenghambe vo naXe manga ngo omufuko waye eli meumbo, Shidute aka wako ne vali konghambe imwe nde tai mu lyatelepo vali, nokaana ngo kovanhu nghe keuile mwati kohombo ngo.

Mboli oshinima eshi shilipo sho osho Loide wovanhu ina kotokela, vati mboli Shidute okwa wile modikwa manga okaana kashona. Onghene ne mboli na shili komesho waye ngheengo adalwa a longe nomwenyo oo ngo uhemo okudja ngo mbela poshiponga. Salafina hambala tu a popye ondaka nde tei pona po mmm.

Shidute efiku adja koshipangelo kEngela, okwa shaken mo nomushamane wokahambo yavo eya okuva lombwela kutya eengobe dambulavo ndimwe dili omulongo kadi wetike odakanako kohambo, omona waKalenga ina nangalamo vali meumbo efiku olo okwa pitilila mo, aka konge eengobe kohambo, vakwetu Loide waKalunga paife okwalulilwa ngo ne molwaashi keshi vali kutya nokohambo oko otaku ka ningwa efimbo lifike peni.

Paife okaana kovanhu nande okateleke oikulya vati ihai pitipo vali nopofingo, onghe okaninga ngo ne nolungwenye meumbo omo taka ngwenyauna ovanhu nonande opo keyamo okuhombolwa, ashike ovakulunhu va Shidute kavena eshi veshiipo otave lipula ngo tavati omufuko mutu a ninga ngo ne omafiku ta kundwa, vati Tate hedimbi okwa mona mbela Loide eli poima a fidimana mbela teli pula nghe ena okusheenda, eshi andja opo a ka lombwela omukulukadi waye otati, mukwahepo mukwahepo!! eeehee yee taitavele, oshitenya shaamu mbela osha tameka okufiya omate wa. Mukwahepo taimo tatale nawa omushamane waye ahala nokweekelamo onghuwilil ta ti, ohamba ya tumwa keehambo oyo ya Hashipala sha Dove ya Hedimbi, ototi otai ka danaukifa hano.

Oshili onghalo idjuu ne shili, omunhu otaka fiya omate ne ngaipi ye ehena eshi a pewamo meumbo lavo ngaipi ne man, Shidute kohambo okwa ningako eemwedi 3 omanga ashike eli kohambo oko, ko otaku tumwa elaka kutya inakulu yaShidute ou adala ina okwa xulifa, ina yaMukwahepo hano, apa Loide okwali ne telipula mutu tati apa eembwa dakwata odaye ne, omunhu aninga eemwedi adishe odo, Shidute eshi adja kohambo afika meumbo onghee ngo alele takwena inakulu ye ota tilwa omeya ye okwali ta kambuka noxo, oshili Loide okwali ta pwatauka omutwe mani tapuku ngo ne komutwe, neenghali dainamweno edi tadi tongwa okwafa ashike ehedi udite nokuli.

Paife eshi Loide va nangala nomwali waye, vati ohakuti ngo ngeno eshi ngo ta tameke temu kwata kwatwa, ye Shidute eenghali okwedeekelamo tati woomeekulu yange!!  woomeekulu yange!!, Shidute ina hala nande okumwena nokaana kovanhu taka muka ashike, Loide mbela eshi alulilwa nokomikundu daye okwa ka hanyaukilapo Shidute tati, maana ondali kutya mwena nde hano aame ndalya nyokokulu ame naame opo ndili apa ndafa ndafilwa.

Shiwana, Loide kohombo kwinya okwadjako filu filu, osheshi koima kwinya kakuna ouvalelo taunyangwanyangwa ndele poima opo ashike kapenasha nande nande nghe pa dalelwe.

Vanamibia domashendjo nadi djepo ne, epulo paife olili  apa, fiyo osheshi hatu popi ngaha, eengeleka moshilongo shetu adishe itadi po pile ovalikongi mohombo velidedaule medu manga nokonima ngeno vati tava ka hombola ne nawa, ashike ota di denge omufido kutya hamu nhu ai nande moluhondelo manga ina hombola ilo a hombolwe, paife tashiti oupyakadi ngaashi wa Loide ava tava kongwa vaka hombolwe nave ku shakeneke ashike nale mohombo, nongeenge ne oveumono navadjeko ilo nava kalele oinima yavo?

Shiwana nyamukuleni amushe, ashike ngeno okwali ngo pena ovafita vomaongalo etu moshilongo tava lesha opo vetupe naana enyamukulo olo lili mondjila, yadja komufita ou eli popepi naave a leshe mo opo a yandje enyamukulo.

JOHN YA TUYENI
MRTUYENI76@GMAILA
CELL 0812988549

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here