Tuyeni kolupale la Tuyeni: Mounyuni wohamba Hedimbi ya Nghishoongele

0
293

 

 

Mounyuni wopetameko wo hamba Hedimbi ya Nghishoongele omwa li oikumwifa longa, yo va shamane tava mono oixuna ku Hedimbi, omutekulu waKakoto ka Ndemulungila a dalwa mounyuni kwali una ondjala. Ashike molwaashi Hedimbi okwa li a dalwa ku Kanyafa ka Nghishoongele, ou taku hokololwa kwali elipa okupangela ovanhu ku yeemwene omolweengobe edi kwali ekwete neenghambe dihapu.

Hedimbi yeemwene ohamba kwali ya lunduka, ye okwa li a dina  ovalumenhu vakwao. Odino oyo nayee mwene a li eishi molwaashi okwafa ngo kwa li haendele keenghambo. Ashike oulodi Hedimbi otaku tiwa ine u landa okwe u fyuulula, molwaashi xekulu Kakoto ka nNdemulungila okwa li ashivika nawa mokuponda ovanhu nonande inavakofa.

Kakoto ka Ndemulungila okwa li a lunduka shaashi otaku tiwa okwa li ha fyuulula nomapata ehaa shi ngo nande onale, hano kwali hashingipo eengobe dovanhu meefya nande eefya kandishi dedimo lavo.

Ota ku tiwa Hedimbi ouhamba ka kwali eupewa nande okomunhu ashike oye mwene eli ninga ohamba molwaashi kwa li atala kutya moshilongo shaUkwanyama efimbo olo omuna ovashamane vomavaya.

Hedimbi manga ashike ena eedula hetatu, vati ova tameka tava tendeko oshilongo osho vo naxe Nghishoongele va londa eenghambe ashike otakutiwa ovakaxulila koushilo wevale Kakapangu mo Angola kwali nokuli hanga vatauluke omulonga waNghumbi tava ti apeshe opo oshilongo shavo shaUkwanyama vo tava havaleke ne ovashamane ava vomavaya eengobe una ngeenge vai pomikunda opo omolwa ouvaya wavo.

Omona waKanyafa ka Nghishoongele oshili okwali a lunduka, konima yefyo laKanyafa opo nee Hedimbi naye a tameka te li ningi ohamba yaUkwanyama ku yee mwene mwolwaashi oukoloni nokupangela ovanhu ineshi pewa ine shi landa ndele okwe shi mona kuxe nakufya. Hedimbi yeemwene ohamba kwali i hole okulya.  Ndele vati okulya ineku landa okwainakulu ou adala xe oo kwali hali oifima ta kwena ngeenge vati owa hange tali owokulipula ngo toti pamwe omukulupe okwauda eenghali, omolwa omahodi momesho taa kunguluka.

Epangelo lohamba Hedimbi ya Nghishoongele

Ohamba Hedimbi oya tameka ta ipangele ovanhu mOukwanyama yo tai yandje eemango odo ovashamane vamwe nokuli veke li haluka va ka ninga eeshondolo mofuka omolwa eeveta da kidja.

Hedimbi okwa kala haende nomaumbo ovashamane ye tatale ovakulukadi vovanhu ava vawa. Ngeenge owa hangika una omwalikadi muwa moshilongo shovanhu, okwali ho tumwa koukongo oo kwali haukwata eemwedi nhano. Ashike eshi to yi koukongo vati omukulukadi woye ota ka shaala kouhamba.

Konima nee yoku aluka kwoye koukongo weemwedi nhano, efimbo limwe otashi shiva uhange omukulukadi woye ena edimo ashike olo ka kwali hali pulwa kutya ola lye. Nongeenge owa udika to popi moshilongo sha Hedimbi kutya ouna omukulukadi ena edimo molwaashi kwali wemufiya kouhamba, ohamba otai tumu omalenga ndele to twalwa kouhamba uka palule eembwa ove tofe oifidi yomuuhamba.

Ashike ngeenge eshi wadja koukongo wahanga omukulukadi ena edimo ndele ove owamwena ashike ino popya sha, ohamba okwali haitumu omalenga ekweetele eengobe 15 molwaashi otakutiwa ove mboli ouna omikalo na owa tekulwa ushi okukala novakulunhu moshilongo.

Eemango da Hedimbi  ya Nghishoongele

Mounyuni wa Hedimbi ya Nghishoongele kakwali muna ovashamane hava dipayelwa eexuxwa kovakulukadi vavo. Ngeenge owa hala okudipayela omushamane woye oxuxwa, oto ke shi lopota manga kouhamba toka lombwela ohamba to ti: ‘Tatekulu ondeyapo ngoo. Ondahala diku di payele okaxuxwa, ame andipe ko omushamane wange omakasha nomutwe tatekulu. Shima ashike auda edimba layo tateku.’ Owa twa nee eengolo ngaho.

Shima ngo ndele mepya lambuleni tamu hangika omalududi oxuxwa nye inamwaa lopota kouhamba, omukulukadi oo okuna okwiilwapo komalenga ndele taka nangala kuhamba oule womwedi umwe eli monduda yohamba vati ota longwa eeveta doshilongo.

Keshe omushamane kwali a mona kutya okuna omukulukadi muwa ilo ena omatako akula ilo omavele a manako onhulo, oha yi kohamba ndele tatu eengolo ta ti: ‘Tatekulu ondeyapo ngo ndiku lombwele kutya ondina omwalikadi ena omatako  a kula nomavele osho yoo. Onda hala nee euye kwoove tatekulu mumenekelepo umu longe ove umuxwe omaadi oshilongo opo aha kolwe ku sha.’

Hedimbi okwa li a lunduka ye okuna odino, molwaashi ovashamane vahapu ove ke li haluka ashike veli mOukwanyama va dala ounona ve mu fa. Ndele natango omushamane vo nomukulukadi waye ngeenge ova mono kutya ovadala mboli okaana kafa ohamba, omukulukadi okwa li ha dungu omalodu, takufa omushamane va ye kouhamba vaka lombwele ohamba.

Omushamane oye kwali hatu eengolo ndele tati:  ‘Tatekulu ondeyapo ndiku pe ombili molwaashi okaana aka kadalwa komukulukadi wange okekufa tatekulu. Ombili, ombili itatu shi ningi vali.’

Eshi tava shuna omushamane natango okwali ha pewa eengobe oufita dili hamano. Ashike natango dimbulukwa kutya eengobe odo ihandi kala doye mwene natango odokouhamba ngoo.

Moshilongo sha Hedimbi ya Nghishoongele ovashamane ka kwali hava kulula eendjedi eshi va hala. Ngeenge owa hangika wedi xunga ndele ino ke di lopota kouhamba, ohamba otai tumu omalenga opo ailepo omukulukadi woye vati aka longwe kouhamba kutya ovashamane ohave li kulula ngaipi ye euye eku lombwele. Otaningiko eemwedi mbali adishe eli kouhamba ta longwa.

Woo, eeveta domounyuni waHedimbi ya Nghishoongele. Ohamba okwa li a yandja eeveta kutya, hamu shamane nande audika haka nangala kondjuo yomukulukadi waye omanga inapewa epitikilo kouhamba.

Ngeenge omushamane a hala a kanangale kondjuwo yo mukulukadi, oha yi kouhamba ndele tatu eengolo ta ti: ‘Tatekulu ondeyapo ashike ombili osheshi ame nomukulukadi wange otwa hala oufiku womongula moshilongo shoye omu tu fudemo omifudo dili mumwe.’

Kovashamane vamwe okwali shafa efimano ngeenge okuna omukulukadi waye haka nangala kouhamba wa Hedimbi. Eshi omolwaashi omukulukadi woye oku nangala ashike kouhamba oshikando shimwe, sho noshiunda shoye oshiyadi nale eengobe nonande kadishi doye. Shima ashike to lyateke epya loye opo mu longe oilya.

Ohamba Hedimbi okwa inapo oshivoyo sha manako okanya ya dengelwe moshifidi konghoshi vati kwali tava hetekele okukanda ongoshi yonghadi vo na xekulu Nakiinyangele manga Hedimbi ali ashike ena eedula 12.

Ovashamane vahapu otaku tiwa ovakufwa ovakulukadi vavo kohamba Hedimbi medina loshivoyo shayo osho shali mokanya. Vati Hedimbi ngeenge ota popi naave ndele to hetekele okumu tala mokanya eshi tapopi, oha lombwele omalenga opo a kataleko omukulukadi woye euye a ninge eemwedi nhatu ta nangala monduda yohamba.

Ohamba Hedimbi nonande kwa li yeli ninga kakukutu kouka nyamukulwa olo, moshilongo  omwakala muna ovashamane vakedi ngaashi Haimbodi ya Shomongula.

Shomonghula ou okwa kala pomukunda uli pOmutaku moAngola koushilo-vale wOnamakunde.

Shomongula okwa kala a lombwela omalenga aeshe moshilongo shaUkwanyama kutya: ‘Oshili ame kutya ne otashi pula ohonde ya Nakanyenye, kandiwete ngeenge omukulukadi wange Nehepo ya Hailaula otaka iwa momaulu kohamba yeni yaUkwanyama oyo ya tyopokela ngaho. Shapo ohaifudikwa nomwenyo.’

Teelela ne ohamba Hedimbi ya Nghishoongele ituwe oshiti ku tatekulu Shomongula apa ngo ta idi inaai ka nangala vali meendjuo dovashamane vakwao.

Molwaashi omalenga aeshe mOukwanyama okwa li eli ninga eepapeta da Hedimbi, vamwe vomomalenga konima ashike eshi va uda Haimbodi ya Shomongula ta popi ngaho, ovaka lombwela Hedimbi.

Ohamba Hedimbi eshi yauda ngaho, oya tuma omalenga a ka lombwele Shomongula kutya na ye kounkongo weemwedi mbali.

Tatekulu Shomongula okwa lombwela omukulukadi waye ta ti: ‘Shima ashike waudu eenghambe tadi di oko domalenga a Ukwanyama, mutu nohamba opo ili. Lombwelenge ndika nangale koshi yomutala mondjuo yoye Nehepo wange opo ohamba di itwe oshiti. meekulu Nehepo ya Hailaula okwa pula omushamane waye ta ti, Haimbodi ya Shomongula ngeenge owa dipaya ohamba Hedimbi ya Nghishoongele Oukwanyama ohatu keu kala peni ou itatu dipawa fye komalenga? Ahowe Nehepo ohatu ka kala moKavango kombinga yaUkwangali inotila.

Hedimbi eshi eya nomalenga aye, omalenga okwa shaala mepya vati taa tale ne pamwe tatekulu Shomongula koukongo teli vakeko oufiku oo. Yee Shomongula omo ashike eli mondjuo yomukulukadi waye, koshi yomutala woku nangala, nokakuva nomikonda dili mbali. Hedimbi eshi a lunduka ye a pepulila ovakainhu va vakwao okwa djako ne taimbi ta ngungutula auka kondjuo yomukulukadi wovanhu.

Vati eshi ta ngungutula ngaho meme Nehepo ta tameke ta hambelele ohamba: O’tatekuuuulu! Otatekuuulu!’

Ohamba Hedimbi ne eshi kwa li ya lunduka, omukulukadi wovanhu mee Nehepo okuna ashike edimo ledalelwa peni ndele oshili ohamba oko ashike yahala ika kakanye oko. Hedimbi eshi aya mondjuo okwa fikila ashike ta nangala a dulamo nale noikafa yaye mo omulaula ne. Manga ashike ne eli shamu tunhula a teelela a pewe oikulya yafa yaye, meme Nehepo okwa ti andiya manga ndi ka shitame pondje.

Mokudja ashike komutala ye Haimbodi ya Shomongula wokOmutaku nomukonda umwe monhulo yohamba.

Ohamba Hedimbi oya fya omwenyo wokulya oifima. Shomongula okwadjamo nokuli ye otai konduda ya ye manga. Ye meme Nehepo otai komalenga mepya eke va lombwele tati: ‘Vakwetu mwene woshilongo okwali ndemu papo ndele mboli okwafilapo vali. Ka lombweni ovanhu kouhamba kutya ohamba okwali ya pewa po ndele taifilepo vali.’

Omalenga okwa londa eengambe aka popye eefya dohamba Hedimbi kutya oyafila po. Eshi ngo omalenga a pilamenako ye Shomongula nomukulukadi waye ondjuo otaveitomeke omudilo vo otavai koKavango.

Eshi omalenga nookapatashu noovene vomukuda vekeya mongula, elenga eli lakula otaliti, hano itamu popi nawa, mwene woshilongo okwatya ngo okwapewapo ndele tafilepo ndele tapilemo vali.

* Omadilaadilo aa oomunyoli yee mwene ndele kaeshi aKundana. John ya Tuyeni, 0812988549, mrtuyeni76@gmail.com

 

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here