Hepatitis E ota i tandavele, ashike oto dulu oku li amena

0
152

Komutoolinghundana

ONGWEDIVA-Hepatitis E oyo omukifi hau etwa kovirus yedina HEV oyo hai kwata exuli noku li etela oudu. Nonande omukifi ou oha u hakulwa nomunhu ota dulu okuhakulwa nokuveluka. Omunaudu a kwatwa komukifi ou ota dulu oku ya fiyo omefyo, ngeenge ina mona ouhaku.
MoNamibia ombuto ei oya monika mo eemwedi nhee da pita, osho shi li oshikando shotete okudja omido 34 da pita, eshi ya li ye li xulwa mo.

Ehangano Lohaku mOunyuni, oWHO otali holola kutya okwa tengenekwa ovanhu eemiliona 20 va kwatwa kovirus oyo hai eta omukifi ou, novanhu eemiliona 3.3 ova okwa shilipalekwa lela kutya ova kwatwa komukifi woHepatitis E. Eepelesenda 3.3, hano ovanhu 44 000 vomovanhu eemiliona 3.3 otaku hokololwa va fya sha etifwa komukifi ou.

OHepatitis E ohai kwata ovanhu mounyuni aushe, ashike oiyadi unene moilongo oyo ili moushilo nomoumbuwanhu waAsia.
Ohai tandavele ngeenge omunhu a nwa omeva, ile a lya oikulya, ile a minika eenyala dina ovirus yadja konyata yomunhu a kwatwa kombuto yoHEV. Ovanhu otava dulu yoo okukwatwa kombuto ei okudilila moinamwenyo unene ngeenge va lya ombelela ina i pya nawa ile ngee va kuma oinamwenyo ngaashi oingulu ina ombuto oyo.

Kapena naana oundombwedi tau holola kutya omunhu ota dulu oku kwatwa kombuto ei tashi pitile momakwatafano opamilele. Luhapu ngeenge omunhu a kwatwa kombuto ei, osha pumba i mu alukile.

Ngee omunhu a kwatwa kombuto yoHepatitis E, oha dulu okuninga oivike ivali fiyo iheyali omanga omadidiliko oo ina e ya kombada, nomadidiliko oo ohaa dulu okukala ehe wetike fiyo opefimbo lifike peemwedi mbali.

Omadidiliko ombuto ei okwa kwatela mo oupyu wa londa neenghono, eloloko, ekanifo lehalo loikulya, okumbilingwa, onghungo, ouyehame womedimo, eenyala nomesho a shungala, noluvala lomaxu tali shendje tali ngingi la fa la laula.

Otaku hokololwa moNamibia omukifi ou wa holokela lwomo muKotoba wodula ya dja ko, konima eshi we li xulilwe mo 1983. Eemwedi da dja ko ovakalimo vomomalukanda ngaashi laHavana, Goreangab, Hakahana, Greenwell Matongo, Ombili noKatutura ovo unene va monika va kwatwa kombuto ei.

Otaku hokololwa omuvalu waavo va kwatwa kombuto ei wa londa povanhu veli 294, nomuvalu onghee ngaho wa yuka komesho. Omunhu umwe, omukainhu womido 26 okwa xulifa konima ashike eshi a mona okaana, nokwa fekelwa kutya ombuto oHepatitis E oyo ya twala fiyo omefyo.
Vahapu vomwaava vakwatwa kombuto, ovakainhu.

Oku li amena uhakwatwe kombuto yo HEV oyo hai eta oHepatitis E oko eameno linene la shiya ko. Nomukifi ou ota u keelelwa ngeenge ovanhu tava longifa omeva ma yela, nongeenge ovanhu tava longifa oundjuo opo onyata ile oyeekelwashi iha ninge ekwatafano novanhu.
Omunhu keshe ota dulu okuli amena nokukaleka po oundjolowele waye mwene ngeenge te likosho komake nomeva mayela, unene tuu ngeenge ta kumu nokulongekida oikulya, nosho yo oku nwa omeva mayela. WHO ota ti ovanhu ova pumbwa okuyanda okunwa omeva eli momakende, ngeenge kaena ouyelele kutya okwa longwa nokwa wapalekwa peni.

Namibia noilongo ikwao ihapu mounyuni kave na omuti wokutunhila noku amena etandavelo lombuto ei.
Ashike ouministeli wouhaku moNamibia owe li pyakidila noshikonga shomayelifilo okuhonga oshiwana nghene shina okuli amena kombuto oyo unene tuu meenhele odo da dja ovo va ninga oihakwanwa yomukifi woHepatitis E.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here