Moshitila Mwa Z’Ondjupa : Ewilikongundu lyoongeshefa dhandje

0
32

Ongeshefa ngele oyi li onshona oyi na ngaa iilonga iihwepo, ihe itayi fe yaandjoka onene. Konima sho oongeshefa dhandje dha tameke okwi indjipala, onda mono kutya opwa pumbiwa ewilikongundu ndyoka tali kwatele ndje komeho nokupa ndje omayele. Osha li ngiika pomumvo 1984 nenge 1985, sho ewilikongundu ndika lya li lya tulwa miilonga. Iinakugwanithwa yewilikongundu oya li ;[i] okushilipaleka ekalopo nekoko lyoongeshefa [ii] okweeta po eindjipaleko lyeliko [iii] nokushilipaleka ewiliko ewanawa lyoongeshefa.
Ewilikongundu ndika momutumba kehe gwalyo ohali kundathana iinima ya pamba ekoko, eenditho negameno lyongeshefa. Pamulandu gwopambelewa oli na okukuutumba iikando itatu momumvo. Ishewe ohali vulu okugongala iikando yi vule itatu, uuna pe na oshinima shopaulumompumbwe.

Ewilikongundu olya thikama maantu haya longo miilonga meni lyongeshefa yandje, nayamwe ya za pondje yongeshefa, ano ihaaya longo miilonga yongeshefa yandje, kakele kutya ka ye shi aanangeshefa. Edhiladhilo okutula mo aantu yi ili noyi ili mewilikongundu, opo shi kwathele iilyo yaaha talele owala oshinima momufango gumwe, ihe yi vule okutala iinima koombinga adhihe nopaushili wo wene. Mewilikongundu ngele owa tula mo ashike aaniilonga, nena otashi vulika ya ninge olwaamambinga, yo taya popile ashike oshinima shimwe molwaashoka oshinima shoka nani oye na olunyala musho nenge shi li muuwanawa wawo. Omuntu gwopondje oku na nduno okukala po, opo a tale oshinima shoka pauyelele wopondje, sho shi ningwe pauyuuki. Edhiladhilo ndyoka olyo lya tulitha ndje mo yamwe ya za pondje yongeshefa.

Osha simana noonkondo nosha pumbiwa, opo andola omunangeshefa kehe, unene tuu ndjoka onene , yi kale yi na ewilikongundu, ndyoka tali mu kwatha, opo ongeshefa ye yi vule okuhuma komeho.

Ongeshefa ngele kayi na ewilikongundu nenge aagandjimayele, nena otayi faathanithwa nomuntu ku na elima lyokuupika ekuya. Ekuya ngele ino li upika, otali kala lya simpa noitali longo po sha shomungunda, ihe ngele owe li upike nena otali kala li na oomemo, notali vulu nduno okugwanitha po oshinakugwanithwa shalyo, ngaashi osho shi na okukala. Shampa wu na ewilikongundu nenge aagandjimayele, nena owu na elima lyokuupika, opo ekuwa li kale lya tsa, lyo li vule okukala nawa. Mpaka itandi ti kutya omunangeshefa na pulakene owala komayele ngoka te ga pewa kewilikongundu. Aniwa ihadhi gwanene omutse gumwe.Aluhe omunangeshefa kutya okukale ethike peni, na kale ha shoko okutsi, ye a dhinde shoka tashi popiwa kaalandi nokaakwashigwana.

Iilyo yewilikongundu ohayi longo omimvo ntano, nokonima yomimvo ntano oyi na ompito yokuhogolululwa. Esiku lyehogololo lyewilikongundu, iilyo ohayi hogololwa maantu mboka tandi ulike, handi shi ningi pamwe nomunambelewa gwandje omukuluntu. Oomenindjela odho hadhi ulike omadhina moka tamu hogololwa iilyo iipe.Ewilikongundu ohali kala lya thikama miilyo iheyali. Omunashipundi oha hogololwa mokati kiilyo mbyoka iheyali yewilikongundu, ha hogololwa kiilyo yo yene. Konima ye hogololo lyewilikongundu ohandi ya okutseyithilwa edhina lyomunashipundi, naashoka sha ningwa mehogololo.

Ndhindhilika, ngame kandi shi nando oshilyo shewilikongundu kakele ashike kutya, mewilikongundu ohandi ithanenwa mo owala, uuna sha pumbiwa. Uuna ewilikongundu tali gongala, ngame ihandi kala mo nandonando momutumba gwalyo, shimwe ashike poompito dhimwe ohaa ithanene ndje mo ngaa. Oombilive wo dhomahehelo giimaliwa, oshiholelwa , okuzilila koongeleki nenge komagongalo, ihadhi nyolelwa kungame, ihe ohadhi ukithwa kewilikongundu. Nandi gandje oshiholelwa, Okonde No.1 ngele oyo ya nyolelwa ombapila yehehelo lyoshimaliwa, nena ewilikongundu itali patulutula mo ombilive ndjoka, ihe mboka taya longo niinima yOkonde ndjoka oyo ta ye yi patulula mo noku yi ukitha kewilikongundu,ndyoka olyo hali yamukula koombapila dhomahehelo.

Osha simana noonkondo okupungula iimaliwa yongeshefa kombaanga opo yi vule okutana. Onda tala wo kutya iimaliwa yi li kombaanga oya za mo momake gaafuthi. Iimaliwa ngele oyindji, onawa yi pungulwe pamukalo ngoka tagu eta po iihohela oyindji. Onda koneke wo kutya ontanitho onene noya kola oondjoka yiimaliwa ya pungulwa momahangano omakwashilipaleki.

Momumvo 1962-1963 onda li handi ka pungula kOshomeya okuza kOshakati. Sho oombaanga dheya wo nokOshakati, oshe eta po ompito naampoka tashi vulika iimaliwa yesiku oya mbaangwa esiku olyo tuu ndyoka. Opwa li omathimbo gamwe oositola dhandje dha li hadhi teywa iinima niimaliwa e tayi mbemwa mo. Pethimbo mpoka mOwambo omwa li owala okambaanga kamwe akeke ka li mewiliko lya-BBK, mupyamunene kaka li haka gandja uumbo wootjeke. Iimaliwa oya li hayi pungulwa moombaanga nomukalo gwokunyolela omwaalu gwayo mokambo, nuuna nduno omuntu wa hala iimaliwa , oho fala ko owala okambo hoka , opo wu pewe ko iimaliwa mbyoka wa hala.

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here